الکتروتراپی
الکتروتراپی یکی از روش‌های دستگاهی فیزیوتراپی است که با جریان‌های الکتریکی ضعیف و کنترل‌شده روی پوست، درد را کم می‌کند یا عضله را فعال می‌کند. این روش معمولاً کنار تمرین‌درمانی استفاده می‌شود و اثر آن بر اساس نوع جریان و مشکل بیمار فرق می‌کند. مطالب این صفحه بر پایه‌ی مقالات علمی معتبر تنظیم شده و منبع هر مورد در بخش مقالات سایت آمده است.
الکتروتراپی چیست و چطور کار می‌کند
در الکتروتراپی، فیزیوتراپیست پدهایی را روی پوست، نزدیک محل درد یا روی مسیر عصب و عضله می‌چسباند و جریان الکتریکی را از راه دستگاه وارد بدن می‌کند. بسته به فرکانس و شکل جریان، چند نوع رایج در کلینیک استفاده می‌شود: تنس (TENS) که عمدتاً برای کاهش درد است، جریان اینترفرنشیال (IFC) که با ترکیب دو جریان فرکانس متوسط برای دردهای عمقی‌تر راحت‌تر قابل‌تحمل است، و تحریک الکتریکی عضله (NMES/FES) که باعث انقباض مستقیم عضله می‌شود و برای فعال کردن دوباره‌ی عضله‌ی ضعیف‌شده بعد از جراحی، آسیب یا سکته به کار می‌رود. در زخم‌های مزمن مانند زخم بستر هم گاهی از جریان الکتریکی برای پشتیبانی از روند ترمیم بافت استفاده می‌شود.
کاربرد الکتروتراپی بر اساس نوع مشکل
کاهش درد حاد و مزمن با تنس
در یک مرور گسترده با ۳۸۱ کارآزمایی و بیش از ۲۴ هزار نفر، شدت درد در حین یا بلافاصله بعد از تنس به‌طور قابل‌توجهی کمتر از پلاسبو بود و عوارض آن خفیف و مشابه گروه‌های مقایسه گزارش شد. با این حال، یک مرور کلی‌تر از ۸ مرور کاکرین روی ۵۱ کارآزمایی و نزدیک به سه هزار بیمار درد مزمن، نتیجه گرفت کیفیت شواهد در همه‌ی این مرورها بسیار پایین است و نمی‌توان با اطمینان گفت تنس در درد مزمن مفید است یا نه. به‌طور خلاصه، تنس یک روش کم‌خطر و ساده برای کاهش درد است، اما قطعیت علمی آن به‌خصوص برای درد مزمن هنوز کامل نیست.
آرتروز زانو
در ۱۴ مطالعه با ۱۳۹۸ نفر مبتلا به آرتروز زانو، تنس فعال در کاهش درد از تنس نما بهتر بود و تنس همراه درمان‌های دیگر، در همه‌ی دوره‌های پیگیری، درد را بیشتر از همان درمان‌ها به‌تنهایی کم کرد و عملکرد و توان راه رفتن را هم در میان‌مدت و بلندمدت بهتر کرد؛ روی خشکی مفصل اما اثر معناداری دیده نشد.
فیبرومیالژیا
شواهد تنس در فیبرومیالژیا هنوز ضعیف است. در یک مرور کاکرین روی ۸ کارآزمایی با ۳۱۵ بیمار، تعداد مطالعه‌ها و حجم نمونه‌ی هر کدام آن‌قدر کم بود که نتوان نتیجه‌ی قطعی گرفت؛ کیفیت شواهد موجود بسیار پایین ارزیابی شد. عوارض جدی گزارش نشد، فقط در تعداد کمی از بیماران ناراحتی خفیف از تنس دیده شد.
دردهای عمقی‌تر با جریان اینترفرنشیال (IFC)
در مرور ۲۰ کارآزمایی روی درد مفصل، عضله، بافت نرم شانه و درد بعد از عمل، جریان اینترفرنشیال وقتی همراه یک درمان دیگر مثل تمرین استفاده شد، در پایان دوره از گروه کنترل و در پیگیری سه‌ماهه از پلاسبو در کاهش درد بهتر بود؛ جریان اینترفرنشیال به‌تنهایی برتری معناداری نداشت.
تقویت عضله‌ی ران بعد از جراحی رباط صلیبی زانو
در ۱۱ کارآزمایی، اضافه کردن تحریک الکتریکی عضله (NMES) به فیزیوتراپی معمول، قدرت عضله‌ی چهارسر ران و عملکرد فیزیکی را در ۴ تا ۱۲ هفته‌ی بعد از بازسازی رباط صلیبی قدامی بیشتر از فیزیوتراپی تنها بهبود داد.
تقویت عضله بعد از تعویض مفصل زانو
در ۹ کارآزمایی با ۶۹۱ بیمار بعد از تعویض مفصل زانو (TKA)، اضافه کردن NMES به فیزیوتراپی معمول قدرت عضله‌ی چهارسر ران را از هفته‌ی اول تا ماه دوازدهم بعد از عمل بیشتر کرد، درد را در ماه‌های اول تا ششم کمی کمتر کرد و آزمون برخاستن و راه رفتن (TUG) و مسافت پیاده‌روی سه‌دقیقه‌ای را هم بهتر کرد. نویسندگان با این حال یادآوری کردند بسیاری از این تفاوت‌ها به حد تغییر محسوس برای بیمار نرسیده و فایده‌ی بالینی قطعی هنوز نیاز به بررسی بیشتر دارد.
توانبخشی حرکت دست و راه رفتن بعد از سکته‌ی مغزی
در ۱۸ کارآزمایی، تحریک الکتریکی عملکردی (FES) نسبت به عدم درمان یا تمرین به‌تنهایی اثر متوسطی بر فعالیت‌های روزمره‌ی بیماران سکته داشت؛ اثر آن روی فعالیت دست و بازو بزرگ بود و سرعت راه رفتن هم به میزان کمی (حدود ۰٫۰۸ متر بر ثانیه) بیشتر شد.
ترمیم زخم بستر
در یک مرور کاکرین روی ۲۰ کارآزمایی با ۹۱۳ بیمار، احتمال بهبود کامل زخم بستر در گروه الکتروتراپی تقریباً دو برابر گروه بدون آن بود و سرعت ترمیم هفتگی زخم هم در گروه الکتروتراپی حدود ۴٫۶ درصد بیشتر بود. اثر آن بر زمان رسیدن به بهبود کامل و بر کاهش اندازه‌ی زخم هنوز نامشخص است.
موارد استفاده و اثر درمان
- کاهش درد حاد و مزمن با تنس (TENS)در مرور ۳۸۱ کارآزمایی با بیش از ۲۴ هزار نفر، شدت درد در حین و بلافاصله بعد از تنس کمتر از پلاسبو بود و عوارض آن کم و خفیف گزارش شد.منبع
- درد اسکلتی‌عضلانی با جریان اینترفرنشیال (IFC)در مرور ۲۰ کارآزمایی، جریان اینترفرنشیال وقتی همراه درمان دیگری مثل تمرین استفاده شد درد را کم کرد؛ به تنهایی برتری روشنی نداشت.منبع
- تقویت عضله‌ی چهارسر ران بعد از جراحی رباط صلیبی (NMES)در ۱۱ کارآزمایی، اضافه کردن تحریک الکتریکی عضله به فیزیوتراپی معمول قدرت چهارسر ران و عملکرد را در ۴ تا ۱۲ هفته‌ی بعد از عمل بیشتر کرد.منبع
- توانبخشی بعد از سکته‌ی مغزی (FES)در ۱۸ کارآزمایی، تحریک الکتریکی عملکردی فعالیت‌های روزمره‌ی بیماران سکته را بهتر کرد؛ اثر آن روی کار با دست بزرگ و روی سرعت راه رفتن کم بود.منبع
- درد و عملکرد در آرتروز زانو با تنسدر ۱۴ مطالعه با ۱۳۹۸ نفر، تنس درد زانو را کم کرد و عملکرد و توان راه رفتن را بهتر کرد، ولی بر خشکی مفصل اثری نداشت.منبع
- فیبرومیالژیادر ۸ کارآزمایی با ۳۱۵ بیمار، شواهد برای تأیید یا رد اثر تنس در فیبرومیالژیا کافی نبود و کیفیت شواهد موجود بسیار پایین ارزیابی شد.منبع
- شواهد کلی تنس در درد مزمندر مرور کلی ۸ مرور کاکرین با ۵۱ کارآزمایی و ۲۸۹۵ بیمار درد مزمن، کیفیت شواهد همه‌ی مرورها بسیار پایین بود و نمی‌شد با اطمینان درباره‌ی فایده یا بی‌فایده بودن تنس نظر داد.منبع
- تقویت عضله بعد از تعویض مفصل زانو (NMES)در ۹ کارآزمایی با ۶۹۱ بیمار، تحریک الکتریکی عضله قدرت چهارسر ران را از هفته‌ی اول تا ماه دوازدهم بعد از تعویض مفصل زانو بیشتر کرد.منبع
- ترمیم زخم بستردر ۲۰ کارآزمایی با ۹۱۳ بیمار، احتمال بهبود کامل زخم بستر در گروه الکتروتراپی تقریباً دو برابر گروه بدون آن بود و سرعت ترمیم هفتگی زخم هم بیشتر بود.منبع
جلسه‌ی درمان چطور است
فیزیوتراپیست پدها را روی ناحیه‌ی درمان می‌چسباند و شدت جریان را آرام‌آرام زیاد می‌کند تا حس گزگز قابل‌تحمل (در تنس و جریان اینترفرنشیال) یا انقباض عضله‌ی قابل‌تحمل (در تحریک الکتریکی عضله) ایجاد شود. جلسه‌ها معمولاً بین ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول می‌کشند و بسته به مشکل، چند بار در هفته تکرار می‌شوند. الکتروتراپی معمولاً همراه تمرین‌درمانی انجام می‌شود تا نتیجه‌ی آن پایدارتر بماند.
چه کسی نباید الکتروتراپی بگیرد
- ضربان‌ساز قلبی یا دیگر دستگاه‌های الکترونیکی کاشته‌شده (مانند دفیبریلاتور)؛ در این بیماران جریان الکتریکی معمولاً استفاده نمی‌شود یا فقط با هماهنگی پزشک قلب و با احتیاط زیاد انجام می‌شود.
- بارداری؛ روی ناحیه‌ی شکم و کمر در دوران بارداری استفاده نمی‌شود.
- بدخیمی فعال یا مشکوک در ناحیه‌ی درمان.
- صرع یا تشنج؛ استفاده از جریان روی سر و گردن با احتیاط بیشتری انجام می‌شود.
- اختلال حسی شدید یا اختلال ادراکی که بیمار نتواند شدت جریان یا درد را گزارش کند.
- لخته یا التهاب فعال وریدی (ترومبوز) در ناحیه‌ی درمان.
- پدها معمولاً روی جلوی گردن، نزدیک سینوس کاروتید یا مستقیم روی قفسه‌ی سینه و قلب قرار نمی‌گیرند.