لیزر پرتوان
لیزر پرتوان یکی از روش‌های دستگاهی فیزیوتراپی برای کاهش درد و التهاب و کمک به روند ترمیم بافت است. این روش معمولاً کنار تمرین‌درمانی و درمان دستی استفاده می‌شود، نه به‌جای آن‌ها. مطالب این صفحه بر پایه‌ی مقالات علمی معتبر تنظیم شده و منبع هر مورد در بخش مقالات سایت آمده است.
لیزر پرتوان چیست و چطور کار می‌کند
لیزر پرتوان (High Intensity Laser Therapy یا به‌طور مخفف HILT) نور لیزر را با توان خروجی بالا می‌تاباند تا انرژی به لایه‌های عمقی‌تر بافت برسد. در کنار آن، نوع دیگری از لیزر با نام لیزر کم‌توان (Low Level Laser Therapy یا LLLT، گاهی «لیزر سرد») هم در تحقیقات علمی بررسی شده؛ این نوع توان بسیار کمتری دارد و معمولاً حسی ایجاد نمی‌کند. در ادامه‌ی این صفحه برای هر مورد مشخص شده کدام سطح لیزر (پرتوان یا کم‌توان) بررسی شده است، چون شدت اثر و قطعیت نتیجه بین این دو می‌تواند متفاوت باشد. در هر دو حالت، بافت انرژی نور را جذب می‌کند و این فرایند می‌تواند به کاهش درد، کم شدن التهاب موضعی و پشتیبانی از روند ترمیم بافت آسیب‌دیده کمک کند.
کاربرد لیزر پرتوان بر اساس نوع مشکل
آرتروز زانو
در یک متاآنالیز شبکه‌ای با ۹ کارآزمایی و ۵۸۰ بیمار، لیزر پرتوان در کاهش درد زانو و بهبود نمره‌ی عملکرد (WOMAC) در مقایسه با روش‌های دیگر فیزیوتراپی بهترین رتبه را داشت. خشکی مفصل هم به‌طور معنادار بهتر شد، اگرچه میزان آن به حد محسوس برای بیمار نرسید. بهترین نتیجه معمولاً وقتی است که لیزر کنار تمرین تقویت عضلات ران انجام شود.
کمردرد مزمن
در یک کارآزمایی بالینی با ۷۲ بیمار مبتلا به کمردرد مزمن، گروهی که لیزر پرتوان همراه تمرین گرفتند، نسبت به گروه لیزر نما همراه تمرین یا لیزر به‌تنهایی، بهبود بیشتر و ماندگارتری در دامنه‌ی حرکت کمر تا پیگیری ۱۲ هفته‌ای داشتند. در یک متاآنالیز گسترده‌تر با ۱۲ کارآزمایی، لیزر پرتوان درد را در گردن و کمر، نسبت به گروه کنترل، به‌طور میانگین حدود یک نمره روی مقیاس ۱۰ نمره‌ای کمتر کرد.
گردن‌درد
برای گردن‌درد هم لیزر پرتوان و هم لیزر کم‌توان بررسی شده‌اند. در یک متاآنالیز با ۲۰ کارآزمایی، لیزر پرتوان درد گردن را حدود ۱۴ میلی‌متر روی خط‌کش ۱۰۰ میلی‌متری درد کم کرد که از حداقل تغییر محسوس بیشتر است؛ بهبود ناتوانی گردن اما به همین اندازه محسوس نبود. در یک مرور قدیمی‌تر و پراستنادتر که در مجله‌ی Lancet منتشر شد، لیزر کم‌توان در ۱۶ کارآزمایی با ۸۲۰ بیمار بررسی شد؛ در گردن‌درد حاد شانس بهبود درد با لیزر حدود ۱٫۷ برابر پلاسبو و در گردن‌درد مزمن حدود ۴ برابر پلاسبو بود، و این بهبود تا ۲۲ هفته بعد از پایان درمان هم تا حدی باقی ماند.
گیرافتادگی و درد شانه
در یک کارآزمایی بالینی با ۷۰ بیمار دارای سندرم گیرافتادگی شانه (ایمپینجمنت)، ۱۰ جلسه‌ی لیزر پرتوان در دو هفته، درد و نمره‌ی عملکرد شانه (Constant-Murley) را بیشتر از اولتراسوند درمانی بهبود داد؛ تفاوت درد بین دو گروه حدود ۱٫۷ نمره بود که از حداقل تغییر محسوس بیشتر است.
فاشئیت پلانتار و درد پاشنه
شواهد لیزر پرتوان در فاشئیت پلانتار نسبت به شاک ویو تراپی هنوز روشن نیست. در یک متاآنالیز با ۵ کارآزمایی و ۲۳۶ بیمار که این دو روش را مقایسه کرده، در شدت درد بین لیزر پرتوان و شاک ویو تفاوت معناداری دیده نشد، اما در نمره‌ی عملکرد کف پا در کوتاه‌مدت و میان‌مدت شاک ویو اندکی برتر بود. نویسندگان با توجه به تعداد کم کارآزمایی‌ها، نتیجه‌گیری قطعی را زود دانسته‌اند.
سندرم تونل کارپال (گزگز و بی‌حسی دست)
در یک متاآنالیز با ۹ کارآزمایی، لیزر پرتوان، به‌تنهایی یا همراه آتل‌بندی، تمرین، تنس، ویتامین B یا اصلاح وضعیت کار، درد و نمره‌ی ناتوانی دست را به‌طور معنادار کم کرد و برخی شاخص‌های هدایت عصب میانی هم بهتر شد. اطمینان به این شواهد در حد متوسط تا کم ارزیابی شده است.
تاندینوپاتی (التهاب و آسیب تاندون)
برای تاندون آشیل، شواهد به نفع لیزر کم‌توان (نه لیزر پرتوان) ضعیف است. در یک مرور با ۴ کارآزمایی و ۱۱۹ بیمار، لیزر کم‌توان همراه تمرین اکسنتریک نسبت به تمرین به‌همراه لیزر نما، فقط در یک پیگیری دوماهه درد را کمتر کرد و این تفاوت در پیگیری‌های سه و سیزده ماهه دیده نشد؛ در نمره‌ی عملکرد هم برتری روشنی برای لیزر دیده نشد. نویسندگان نتیجه گرفتند شواهد فعلی برای استفاده‌ی معمول لیزر کم‌توان در تاندون آشیل کافی نیست. نتیجه‌ی لیزر کم‌توان به دوز انرژی تابانده‌شده (ژول بر سانتی‌متر مربع) وابسته است و رعایت نکردن دوز توصیه‌شده می‌تواند یکی از دلایل این ناهمگونی نتایج باشد.
موارد استفاده و اثر درمان
- درد گردن، کمر و دیگر دردهای اسکلتی‌عضلانیدر ۱۲ کارآزمایی، لیزر پرتوان درد و ناتوانی را نسبت به گروه کنترل کم کرد و بیشترین اثر در گردن‌درد و بعد کمردرد دیده شد.منبع
- آرتروز زانودر ۹ کارآزمایی با ۵۸۰ بیمار، لیزر پرتوان در کاهش درد و بهبود عملکرد زانو بین روش‌های فیزیوتراپی مقایسه‌شده رتبه‌ی اول را داشت.منبع
- کمردرد مزمندر ۷۲ بیمار کمردرد مزمن، لیزر پرتوان همراه تمرین دامنه‌ی حرکت کمر را بیشتر و ماندگارتر از لیزر نما همراه تمرین یا لیزر به تنهایی بهتر کرد.منبع
- گیرافتادگی شانه (سندرم ایمپینجمنت)در ۷۰ بیمار، ۱۰ جلسه لیزر پرتوان در دو هفته درد و عملکرد شانه را بیشتر از اولتراسوند بهتر کرد.منبع
- گردن‌درددر ۲۰ کارآزمایی، لیزر پرتوان درد گردن را حدود ۱۴ میلی‌متر روی خط‌کش ۱۰۰ میلی‌متری درد کم کرد که از حداقل تغییر محسوس بیشتر است.منبع
- سندرم تونل کارپال (گزگز و بی‌حسی دست)در ۹ کارآزمایی، لیزر پرتوان درد و نمره‌ی ناتوانی دست را به‌طور معنادار کم کرد و برخی شاخص‌های هدایت عصب میانی هم بهتر شد.منبع
- فاشئیت پلانتار و درد پاشنهدر ۵ کارآزمایی با ۲۳۶ بیمار، در شدت درد بین لیزر پرتوان و شاک ویو تفاوت معناداری دیده نشد، اما شاک ویو در نمره‌ی عملکرد کف پا اندکی برتر بود.منبع
- گردن‌درد با لیزر کم‌توان (LLLT)در ۱۶ کارآزمایی با ۸۲۰ بیمار، لیزر کم‌توان شانس بهبود درد گردن حاد را حدود ۱٫۷ برابر و گردن‌درد مزمن را حدود ۴ برابر پلاسبو کرد.منبع
- تاندینوپاتی آشیل با لیزر کم‌توان (LLLT)در ۴ کارآزمایی با ۱۱۹ بیمار، لیزر کم‌توان همراه تمرین اکسنتریک فقط در یک پیگیری دوماهه درد را کمتر کرد و در پیگیری‌های سه و سیزده ماهه برتری روشنی نداشت.منبع
جلسه‌ی درمان چطور است
بیمار و درمانگر پیش از شروع عینک محافظ می‌زنند و فیزیوتراپیست پروب لیزر را روی ناحیه‌ی درمان حرکت می‌دهد. در طول جلسه معمولاً گرمای ملایمی حس می‌شود که باید قابل‌تحمل باشد؛ اگر گرما زیاد شد باید به درمانگر گفته شود. هر جلسه چند دقیقه طول می‌کشد و بسته به ناحیه و مشکل، درمان در چند جلسه در هفته تا چند هفته برنامه‌ریزی می‌شود. لیزر پرتوان معمولاً همراه تمرین‌درمانی و گاهی درمان دستی انجام می‌شود تا نتیجه پایدارتر بماند.
چه کسی نباید لیزر پرتوان بگیرد
- بارداری؛ لیزر روی ناحیه‌ی شکم و کمر در دوران بارداری استفاده نمی‌شود.
- بدخیمی فعال یا مشکوک در ناحیه‌ی درمان؛ لیزر مستقیماً روی چنین ناحیه‌ای تابانده نمی‌شود.
- تابش مستقیم به چشم؛ به همین دلیل بیمار و درمانگر در طول جلسه عینک محافظ می‌زنند.
- اختلال حسی شدید در ناحیه‌ی درمان؛ اگر بیمار نتواند گرمای زیاد را حس کند و اطلاع دهد، درمان با احتیاط بیشتری و شدت کمتر انجام می‌شود.
- مصرف داروهای حساس‌کننده به نور (فوتوسنسیتایزر)؛ باید پیش از شروع به فیزیوتراپیست اطلاع داده شود.
- زخم باز یا عفونت فعال در ناحیه‌ی درمان؛ معمولاً تا بهبود اولیه، شروع لیزر روی آن به تعویق می‌افتد.