مگنت تراپی
مگنت تراپی (درمان با میدان مغناطیسی پالسی، PEMF) یک روش درمانی کمکی در فیزیوتراپی است که با میدان مغناطیسی پالسی و کم‌شدت، بدون درد و بدون گرما روی ناحیه‌ی درمان اثر می‌گذارد. این روش معمولاً برای کاهش درد مفصل، کمک به ترمیم استخوان و بافت و به‌عنوان بخشی از برنامه‌ی کلی‌تر فیزیوتراپی به کار می‌رود. مطالب این صفحه بر پایه‌ی مقالات علمی معتبر تنظیم شده و منبع هر مورد در بخش مقالات سایت آمده است.
مگنت تراپی چیست و چگونه کار می‌کند
در مگنت تراپی، دستگاه یک میدان مغناطیسی پالسی و کم‌شدت را از طریق یک پد یا حلقه‌ی مسطح روی پوست، بدون نیاز به تماس مستقیم با زخم یا بافت آسیب‌دیده، به ناحیه‌ی درمان می‌فرستد. بیمار معمولاً هیچ گرما یا حسی حین درمان احساس نمی‌کند و در بیشتر موارد نیازی به درآوردن لباس هم نیست. سازوکار دقیق اثر این میدان روی سلول‌ها هنوز به‌طور کامل روشن نیست؛ فرضیه‌های علمی می‌گویند میدان مغناطیسی می‌تواند روی غشای سلول و عبور یون از آن اثر بگذارد و از همین مسیر در کنترل درد و روند ترمیم استخوان و بافت نرم نقش داشته باشد. این سازوکارها بیشتر بر پایه‌ی مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی است و هنوز به‌طور قطعی در انسان اثبات نشده است.
نقش فیزیوتراپی در مگنت تراپی
مگنت تراپی یک درمان مکمل است، نه جایگزین دارو یا تمرین‌درمانی. فیزیوتراپیست بر اساس تشخیص، شدت علائم و هدف درمان تصمیم می‌گیرد که آیا مگنت تراپی را به برنامه‌ی درمان بیمار اضافه کند یا نه، و آن را همراه با تمرین‌درمانی، آموزش و در صورت نیاز سایر روش‌های فیزیوتراپی به کار می‌برد. شواهد علمی موجود برای کاربردهای مختلف این روش یکسان نیست؛ در برخی موارد مانند درد آرتروز و جوش خوردن شکستگی شواهد نسبتاً مثبت است، اما در برخی شاخص‌ها مثل کیفیت زندگی یا عملکرد عینی مفصل، اثر آن در مطالعات معنادار نبوده است. به همین دلیل مگنت تراپی باید با انتظار واقع‌بینانه و در کنار سایر بخش‌های درمان استفاده شود.
کاربردهای مگنت تراپی بر اساس شواهد علمی
آرتروز زانو
در متاآنالیزی که ۱۵ کارآزمایی تصادفی کنترل‌شده با پلاسبو را در بیماران آرتروز بررسی کرد، مگنت تراپی درد را با اندازه‌ی اثر بزرگ نسبت به پلاسبو کم کرد و خشکی مفصل و عملکرد فیزیکی را هم با اثر کوچک‌تر ولی معنادار بهتر کرد؛ اثر بر کیفیت زندگی از نظر آماری معنادار نبود. اما وقتی مطالعات محدود به آرتروز زانو بررسی شدند، نتیجه هم‌سو نبود: در یک متاآنالیز تازه‌تر با ۹ کارآزمایی و ۴۵۷ بیمار آرتروز زانو، بهبود درد و نمره‌ی کلی WOMAC در ارزیابی یک‌ماهه معنادار نبود؛ بهبود درد فقط در روزهای ۱۸ تا ۲۱ دیده شد و بهبود خشکی مفصل و فعالیت روزمره فقط در ارزیابی یک‌ماهه معنادار بود، بدون آنکه اندازه‌گیری‌های عینی عملکرد مفصل تغییر کند. نویسندگان این مرور تأکید کردند بهبودهای آماری ممکن است به اندازه‌ای که بیمار آن را محسوس بداند نرسد و کیفیت مطالعات موجود پایین است. در مجموع، مگنت تراپی برای آرتروز زانو می‌تواند به کاهش درد کمک کند، اما این اثر همیشه و با همان اندازه در همه‌ی مطالعات دیده نشده است.
کمک به جوش خوردن شکستگی
در متاآنالیزی با ۲۲ کارآزمایی تصادفی و ۱۴۶۸ بیمار، نرخ جوش خوردن شکستگی در گروه مگنت تراپی ۷۹٫۷ درصد و در گروه درمان نما ۶۴٫۳ درصد بود؛ یعنی نرخ جوش خوردن حدود ۲۲ درصد بیشتر از درمان نما، با شواهدی از کیفیت متوسط. درد بیماران هم در گروه مگنت تراپی کمتر بود. کوتاه شدن زمان جوش خوردن استخوان هم در این مرور دیده شد، اما شواهد این بخش از کیفیت بسیار پایینی برخوردار بود و ناهمگونی بین مطالعه‌ها زیاد بود. به‌طور کلی شواهد نشان می‌دهد مگنت تراپی می‌تواند در شکستگی‌هایی که روند جوش خوردن آن‌ها کندتر از حد انتظار است، کنار درمان ارتوپدی استفاده شود.
پوکی استخوان
در متاآنالیزی با ۱۹ کارآزمایی و ۱۳۰۳ زن یائسه مبتلا به پوکی استخوان، افزودن مگنت تراپی به داروهای رایج، نسبت به دارو به‌تنهایی، تراکم استخوان ستون فقرات کمری، ران و مثلث وارد و نشانگرهای ساخت استخوان را بیشتر کرد و درد را کم کرد؛ بروز عوارض جانبی بین دو گروه تفاوت معناداری نداشت. وقتی مگنت تراپی به‌تنهایی با پلاسبو مقایسه شد، تراکم استخوان ران افزایش یافت و درد کمتر شد، اما تراکم استخوان ستون فقرات کمری و نشانگرهای بیوشیمیایی ساخت استخوان تفاوت معناداری با پلاسبو نداشت. نویسندگان مگنت تراپی را یک درمان تکمیلی برای پوکی استخوان بعد از یائسگی دانستند، نه جایگزین دارو.
کمردرد و گردن‌درد
در مرور نظام‌مندی روی ۶ کارآزمایی کمردرد که ۵ مورد آن ترکیب آماری شد (میانگین کیفیت ۶٫۸ از ۱۰ در مقیاس پدرو)، با وجود تفاوت در پروتکل درمان بین مطالعه‌ها، اندازه‌ی اثر به‌طور پیوسته به نفع مگنت تراپی بود؛ کاهش درد به حدی رسید که از نظر بیمار محسوس است و عملکرد بیماران هم بهتر شد. شواهد برای گردن‌درد به‌طور خاص محدودتر و کمتر قطعی است؛ در یک کارآزمایی تصادفی دوسوکور و کنترل‌شده با پلاسبو روی ۶۳ بیمار گردن‌درد مزمن، افزودن مگنت تراپی به یک برنامه‌ی ۱۵ جلسه‌ای فیزیوتراپی معمول، نسبت به درمان نما برتری معناداری در کاهش درد، ناتوانی یا کیفیت زندگی نشان نداد، هرچند هر دو گروه بهبود یافتند. بنابراین برای کمردرد شواهد نسبتاً حمایت‌کننده است، اما برای گردن‌درد نمی‌توان با قطعیت نتیجه گرفت که مگنت تراپی سودی بیش از فیزیوتراپی معمول دارد.
موارد استفاده و اثر درمان
- کاهش درد و خشکی آرتروزدر ۱۵ کارآزمایی تصادفی کنترل‌شده با پلاسبو، مگنت تراپی درد آرتروز را با اندازه‌ی اثر بزرگ کم کرد و خشکی مفصل و عملکرد فیزیکی را هم با اثر کوچک‌تر اما معنادار بهتر کرد؛ اثر بر کیفیت زندگی معنادار نبود.منبع
- تسریع جوش خوردن شکستگی استخواندر ۲۲ کارآزمایی با ۱۴۶۸ بیمار، نرخ جوش خوردن شکستگی با مگنت تراپی ۷۹٫۷ درصد در برابر ۶۴٫۳ درصد با درمان نما بود، یعنی حدود ۲۲ درصد بیشتر، و درد هم کمتر شد.منبع
- کاهش درد کمردر مرور ۶ کارآزمایی کمردرد با میانگین کیفیت ۶٫۸ از ۱۰، مگنت تراپی درد را به اندازه‌ای که برای بیمار محسوس است کم کرد و عملکرد را هم بهتر کرد.منبع
- افزایش تراکم استخوان در پوکی استخواندر ۱۹ کارآزمایی با ۱۳۰۳ زن یائسه، افزودن مگنت تراپی به دارو، تراکم استخوان ستون فقرات و ران را بیشتر از دارو به‌تنهایی بالا برد؛ مگنت تراپی به‌تنهایی فقط تراکم استخوان ران را نسبت به پلاسبو بیشتر کرد.منبع
- اثر مختص آرتروز زانودر ۹ کارآزمایی با ۴۵۷ بیمار آرتروز زانو، درد و نمره‌ی کلی WOMAC در ارزیابی یک‌ماهه بهبود معناداری نشان ندادند؛ بهبود درد فقط در روزهای ۱۸ تا ۲۱ و بهبود خشکی و فعالیت روزمره فقط در ارزیابی یک‌ماهه دیده شد.منبع
- بررسی مگنت تراپی در گردن‌درد مزمندر کارآزمایی ۶۳ نفره، افزودن مگنت تراپی به ۱۵ جلسه فیزیوتراپی معمول در گردن‌درد مزمن غیراختصاصی، نسبت به درمان نما برتری معناداری در درد، ناتوانی یا کیفیت زندگی نشان نداد.منبع
جلسه‌ی درمان چطور است
بیمار راحت می‌نشیند یا دراز می‌کشد و پد یا حلقه‌ی دستگاه روی ناحیه‌ی درمان، مثل زانو، کمر، گردن یا محل شکستگی، قرار می‌گیرد. درمان بدون درد است و در بیشتر موارد چیزی حس نمی‌شود؛ معمولاً نیازی به درآوردن لباس هم نیست. مدت هر جلسه و تعداد جلسه‌ها را فیزیوتراپیست بعد از ارزیابی وضعیت بیمار، تشخیص و هدف درمان تعیین می‌کند.
چند جلسه لازم است
تعداد و تناوب جلسات مگنت تراپی به نوع مشکل، شدت آن و پروتکل دستگاه مورد استفاده بستگی دارد؛ در مطالعات، دوره‌های درمان از چند هفته تا چند ماه و با جلسات روزانه یا چند بار در هفته متفاوت بوده است. فیزیوتراپیست بعد از چند جلسه‌ی اول، پاسخ بیمار را بررسی می‌کند و در صورت نیاز برنامه را تنظیم می‌کند.
چه کسانی نباید مگنت تراپی دریافت کنند
مگنت تراپی روشی نسبتاً بی‌خطر است، اما مثل هر روش درمانی مبتنی بر میدان مغناطیسی، برای برخی بیماران مناسب نیست. موارد زیر معمولاً به‌عنوان محدودیت یا منع نسبی در نظر گرفته می‌شود و فیزیوتراپیست پیش از شروع درمان آن‌ها را بررسی می‌کند:
- بارداری
- سرطان فعال در ناحیه‌ی درمان
- دارندگان ضربان‌ساز قلبی، دفیبریلاتور کاشتنی، تحریک‌کننده‌ی عصبی کاشتنی یا پمپ انسولین کاشتنی
- دارندگان کاشت حلزونی شنوایی
- وجود فلزات یا ابزار فرومغناطیسی کاشته‌شده در نزدیکی ناحیه‌ی درمان، مطابق دستورالعمل سازنده‌ی دستگاه
- اختلالات انعقادی که ممکن است با افزایش جریان خون ناحیه تشدید شوند
- عفونت فعال در ناحیه‌ی درمان